17/8/2007 - Sadece Biri!
KELAYNAK
|
Kelaynak

Korunma durumu: Kritik |
Northern Bald Ibis,Hermit Ibis veya Waldrapp Geronticus eremita kayalık veya yarı çöl kurak yaşam alanlarında bulunan iri yapılı suda veya çamurda yürüyen ince uzun kıvrık gagalı bir kuştur.Sıksık fakat daima akan sulara yakın değildir.Bu iri parlak ,cilalı siyah ibistir.70-80 cm uzunluğunda 120-135 cm kanat genişliğindedir. Tüysüz kırmızı bir yüz ve kafaya ve uzun kıvrık kırmızı bir gagaya sahiptir.Ortadoğu ve Afrika, Kuzey Sahara çöllerinde kayalıkların uçurumlarında 2-3 yumurta yumurtlayark ürer.Onun yiyecekleri böcekler ve diğer küçük yaratıklardır.Önceleri Ortadoğu,Kuzey Afrika ve hatta Avrupa Alp'lerinde yaygındı ,gerçi burada 400 yıl önce yok oldu. Kendi mesafe alanında göçmen bir kuştur.Fakat onun kışı geçirme alanı Sudan'ın bir kısmı ,Etiyopya, Eritreve belki de Somali’nin bazı yerleri, Yemen ve Suudi Arabistan'da keşfedildi.Bu tür şimdi resmi olarak kritik tehlike sınırındadır.vahşi olarak yaşayan nüfusu 420 olarak tahmin edilmektedir.Ve yaklaşık 1500'ü tutsaktır(2004).Ayak basacak sağlam yerleri olarak Fas,Türkiye ve Suriye’dir.
Kelaynak Mısırda kutsal sayılan aynak türü iri kuştur. Dünyada sadece ülkemizde (Bilecik / Urfa) ve Fas'da koruma altında az sayıda bulunmaktadırlar. Dünya popülasyonları yaklaşık 500 bireydir. Türün doğal yaşam alanı Alp'lerden Kızıldeniz'e, Fas'dan Güneydoğu Anadolu’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyadır. Yanlış tarım politikaları sonucunda kurutulan sulak alanlar ve böcek öldürmek için tarlalarda kullanılan ağır kimyasallar(Özellikle DTT) bu kuşun neslini tükenmenin eşiğine getirmiştir.
Türkiye'de yaşayan yaklaşık 75 bireyin göç etmesine izin verilmiyor. Göç zamanı kuşlar kafeslere alınıyor. Ama Suriye’de 3-4 bireyden oluşan ve hala kışın göç eden küçük bir topluluğa rastlanmıştır. Kuşla ilgili gerek Avrupa gerek Türkiye kaynaklı yeni projeler kuşları güvenli şekilde göç ettirebilmeği amaçlar, buna çalışmaktadır.
Kültürel anlamı
Kuzey Kelaynak Mısır Firavun'ları tarafından ululanıp yüceltildi.
Yaşam özellikleri ve davranışları
Başlarında tüy olmaması nedeniyle bu adı almışlardır.İlk yumurtadan çıktıklarında yavrunun kafası ve boğazı tüylüdür.Yaşları ilerledikçe bu tüyler yok olur.Siyah tüyleri güneş ışığının farklı açılarında parlak yeşil,kavuniçi ve mor rengini alır. Uçuşları insanı hayrete düşürecek kadar güzel ve zariftir. Kelaynaklar çok sosyaldir,sabahın erken saatlerinde 10-15 km uzaklıktaki beslenme alanlarına guruplar halinde giderler.Uzun ve kıvrık gagalarıyla yiyeceklerini ararlar. Yuvalarını yapma dönemi Şubat-Mart aylarıdır.Yavruları koyu gri renkte olup ,yuvada dolaşırken yere düşme tehlikesi yaşarlar.Yumurtada çıktıktan 2-3 ay sonra palazlanırlar.Erişkin kuşlarla birlikte beslenme alanlarına uçarlar.Kendilerini beslenecek duruma gelene kadar anneleri onları 2-3 ay besler. Tek eşli yaşamaları nedeniyle üremeleri çok yavaş olur.
Tehditler
Kelaynakların yok olmasının bir çok nedeni vardır.Bunların başında avcılık gelir.Beslenme alanlarının çeşitli nedenlerle kaybı,1950yılında çekirge salgınına karşı yapılan DDT ilaçlaması Birecik'teki kelaynakların hızla yok olmasına neden oldu.Kurtulanlar ise ilacın etkisinden birkaç sene yumurta vermedi.
Türkiye ve Suriye'deki kelaynaklar (Doğu'daki topluluklar) ,Fas'daki kelaynaklardan (Batı'daki topluluklar) dış görünüm olarak farklıdırlar.Bu iki farklı kelaynak topluluğu arasında davranış farklılıkları da vardır.Fas'daki kelaynaklar göç etmezken Birecik ve Suriye'deki kelaynaklar göç eder.
1954 yılında Birecik'te 600 çiftten fazla ve üreyen bir topluluk vardı.DDT ilacının uygulamasından sonra ,Birecik'te 1962 yılında kelaynakların toplam sayısı 130 çift kalmıştı.Ve 1972 ye kadar kuşların hiç biri yumurta çıkarmadı.1973 yılına gelindiğinde ise 26 çift kelaynak kalmıştı.1982 yılında ise sadece 17 tane kuş Afrika'dan geri dönmüştü.Ve 6 çift doğal ortamında üremişti.
1990 yılından sonra artık,Birecik'te yarı-yabani kuşlar üreme dönemine hazırlık için Şubat-Mart aylarında kafeslerinden çıkarılır ve göç zamanına doğru Temmuz-Ağustos aylarında tekrar kafeslerine alınırlar.Bu dönem içerisinde kuşlar doğal ortamlarında serbestçe uçup ,üreyebiliyorlar.Üreme istasyonunun içindeki kayalıklar ve tahta yuvalarda üreyen Kelaynaklara günde iki defa yem veriliyor.Kuşlar ayni zamanda Fırat'ın kenarındaki alanlara gidip beslenebiliyorlar.
Günümüzdeki durum
Çevre ve Orman Bakanlığıyla, Doğa Derneği tarafından Kelaynaklarla ilgili eğitim projesi uygulanmaktadır.projeyle, kelaynakların tanıtımına katkı sağlamak ve bölgeye daha çok ziyaretçinin gelmesi hedeflenmektedir.Doğa Derneği tarafından görevlendirilen Turan Çetin ,Kelaynakların doğal yaşamları hakkında gözlem yapmakta ve veri alt yapısı oluşturmaktadır.Günümüzde 83 kelaynak olmakla beraber 13 tane yavru bulunmaktadır.Ve Birecik'teki Kelaynakların sağlık durumları da iyidir.
Kelaynak nesli tükenmekte olan hayvanlardan sadece birisi. Onun gibi birçok hayvanın nesli tükenmek üzere. Biz dinazorları görememiştik. Bizden sonrakiler ise kelaynakları göremeyecek. Bu durum ne zaman bitecek? Lütfen hayvanları koruyalım. Onlar da doğanın bir parçası. Doğanın o parçasını koparıp atmayın. Doğaya biraz olsun saydı gösterin. Onların daha iyi şekilde yaşaması için elinizden geleni yapın. Bunu sadece kendiniz için değil, tüm dünya için yaparsınız. Kelaynakları bizden sonrakiler de görsün. Biz dinazorları göremedik. Ama onların zamanında bunları bilen yoktu. Biz daha şanslıyız. Ama onlara da şans verelim. Sadece 83 kelaynak, 13 yavru. Toplamı 100 bile değil. Onların sayısını 1000’e çıkartalım. Doğaya ve tüm hayvanlara saygı duyalım. Duyarlılığınızdan dolayı hepinizi tebrik ederim. Sizin gibi duyarlı insanlar çok az. Siz de insanları bu yönden bilinçlendirirseniz daha çok sevinirim.
HAYVANLAR OLMAZSA YAŞAM HİÇ OLMAZ!
|